بلاغت فارسی
کاظم جعفری نیک؛ منوچهر تشکری؛ محمدرضا صالحی مازندرانی
چکیده
بلاغیان دربارة چگونگی بیان طلب، دیدگاههای متعدّد و متفاوتی داشته و هرکدام کوشیدهاند، با ارائۀ شیوههایی «حُسن» را چاشنی طلب شاعران کنند که البتّه ارزش بلاغی و القایی حسن طلب به چگونگی بیان کارکردهای متنوّع طلب، بستگی دارد. از سویی، حسن طلب به عنوان یک آرایۀ شعری در بدیع معنوی بر پایة ویژگیهایی چون نیاز و مخاطب بهگونههایی ...
بیشتر
بلاغیان دربارة چگونگی بیان طلب، دیدگاههای متعدّد و متفاوتی داشته و هرکدام کوشیدهاند، با ارائۀ شیوههایی «حُسن» را چاشنی طلب شاعران کنند که البتّه ارزش بلاغی و القایی حسن طلب به چگونگی بیان کارکردهای متنوّع طلب، بستگی دارد. از سویی، حسن طلب به عنوان یک آرایۀ شعری در بدیع معنوی بر پایة ویژگیهایی چون نیاز و مخاطب بهگونههایی متفاوت در قالبهای شعری بیان شده است؛ بنابراین پژوهش حاضر میکوشد تا یکی از هنریترین شیوههای بیان حسن طلب را-که نخستین بار نویسندگان این مقاله به آن پرداختهاند- واکاوی نماید و جنبههای مختلف روانشناسی و زیباییشناسیِ بهرهگیری شاعران از چنین شیوهای را در شانزده دیوان شعری و از قرن نهم هجری تا دورة بازگشت ادبی، بررسی و تحلیل کند. شیوۀ هنری انکار، بنابر یافتههای نگارندگان، تلاش شاعران دورۀ مذکور را برای خروجاز قلمرو عینی شدن طلب، آشکار مینماید؛ چنانکه طلب با این شیوه، ابهام معنایی مییابد و از لایههای عمیق مفهومی برخوردار میگردد؛ بنابراین شاعران با شگردهای«ادّعای فقر و قناعت، خودستایی، پشیمانی و شرمساری، خاموشی و سکوت، تعریض، اغراق، التفات، دو معنایگی و...» طلب را انکار میکردهاند. همچنین مواردی چون پوشیدگی، حفظ عزّت نفس، ارادت و اخلاص، شرم و حیا، دوری از منِ خودآگاه و اضطراب طلب، ازجمله مهمترین دلایل شاعران در بهرهمندی از شیوة انکار و به مقتضای حال آن برای بیان طلب بوده است.
بلاغت فارسی
بهاره عباسی عبدلی؛ حشمت الله آذرمکان؛ مهدی دهرامی
چکیده
تلمیح در جایگاه یکی از تمهیدات برجسته در ادبیات فارسی، میتواند از وجوه مختلفی موجب ارتقای هنری کلام گردد. این شگرد بدیعی در کنار رویکرد شناختهشدهی آن که اشاره به قصه یا شعر یا مثل سائری در اثنای سخن است، توانایی آن را دارد که همواره مورد بازاندیشی و تأمل قرار گیرد تا بتوان از رهگذر بررسی عملکرد آن در شعر، موارد کاربردی ارزشمندی ...
بیشتر
تلمیح در جایگاه یکی از تمهیدات برجسته در ادبیات فارسی، میتواند از وجوه مختلفی موجب ارتقای هنری کلام گردد. این شگرد بدیعی در کنار رویکرد شناختهشدهی آن که اشاره به قصه یا شعر یا مثل سائری در اثنای سخن است، توانایی آن را دارد که همواره مورد بازاندیشی و تأمل قرار گیرد تا بتوان از رهگذر بررسی عملکرد آن در شعر، موارد کاربردی ارزشمندی را یافت. به همین دلیل، محور کلی این مقاله بررسی امکانات بلاغی و کارکردهای هنری تلمیح است تا آشکار نماید این صنعت چگونه و ازطریقِ چه کارکردهایی به کیفیت ادبی متن میافزاید. در این زمینه تلاش شد تا با تمرکز لفظ و معنای عناصر تلمیحی بهکاررفته در بافت شعر و تحلیل آنها دریابیم پیامد کارکرد تلمیح به کدامیک از وجوه بلاغی منتهی شده است. هرچند تلمیح یک عنصر مستقل به شمار میرود، شاعران برجسته آن را بهگونهای به کار میبرند که مستقیم یا غیرمستقیم وجوه هنری دیگری نیز ایجاد میکند. بخش اعظم اهمیت تلمیح نیز از رهگذر کارکردهای ثانویه آن مشخص میشود. درک این تواناییها از تلمیح بیانگر اهمیت و بازاندیشی در آن است. این دیدگاه به تلمیح در شعر کمالالدین اسماعیل، نشان میدهد این تمهید هنری در لایههای دیگر خود در ایجاد تناسب، تصویرسازی، فضاسازی، ایجاز، تعمیق پشتوانه شعر، و اغراق نقش داشته است. این کارکردهای ثانویه را میتوان بهگونهای علل زیباشناسی تلمیح محسوب کرد.
بلاغت فارسی
علیمحمد ابراهیمی شیرازی فرد
چکیده
افشین یداللهی یکی از شاعران و ترانهسرایان برجسته چند دهه اخیر ایران است. اگرچه در آثار او تنوّع قالبی و سبکی به چشم میخورد، اما کتاب امشب کنار غزلهای من بخواب تنها مجموعهای است که نمایی روشن از تجربههای او در شعر سنتی ارائه داده است.
این پژوهش با هدف تحلیل زیباییشناسانه و با تکیهبر نظریههای بلاغی اندیشمندان ایرانی و غربی ...
بیشتر
افشین یداللهی یکی از شاعران و ترانهسرایان برجسته چند دهه اخیر ایران است. اگرچه در آثار او تنوّع قالبی و سبکی به چشم میخورد، اما کتاب امشب کنار غزلهای من بخواب تنها مجموعهای است که نمایی روشن از تجربههای او در شعر سنتی ارائه داده است.
این پژوهش با هدف تحلیل زیباییشناسانه و با تکیهبر نظریههای بلاغی اندیشمندان ایرانی و غربی درباره مفهوم زیبایی، ابتدا جنبههای صوری و ساختاری این نوع از اشعار را بررسی کرده و سپس به تحلیل محتوایی و معنایی آنها پرداخته است.
پیکره پژوهش شامل ۵6 غزل و ۴ مثنوی از مجموعه مذکور است. نتایج نشان میدهد که در سطح صوری، یداللهی ضمن رعایت وزن عروضی، از اوزان متنوع و در مواردی تازه بهره گرفته و با استفاده از صناعات ادبی متعدد به غنای زیباییشناختی و برجستگی کلام افزوده است. یداللهی در جهت واژهگزینی از کلمات روان و قابل فهم، برجستهسازی و عادتگریزی بهره برده است. در سطح معنایی نیز هنجارگریزی، هماهنگی تصویر با موضوع و وحدت تاثیر آثار ادبی، از مهمترین شگردهای زیباییآفرین در شعر اوست.
اشعار سنتی یداللهی -بهویژه غزلها- زبان و ذهنیت مردم روزگار را بازتاب داده و مورد توجه گسترده مخاطبان قرار گرفتهاند. این مطالعه با تمرکز بر شگردهای صوری و معنایی، یداللهی را شاعری خلاق و جسور معرفی میکند که با بهرهگیری از رویکردهای مهم زیباییشناسی، به برجستهسازی کلام دست یافته و جایگاهی شایسته در ادبیات معاصر یافته است.
بلاغت فارسی
محمدجواد وظیفه شناس؛ احمد امیری خراسانی؛ محمدصادق بصیری
چکیده
صنایع «عقد» و «حل» از شگردهای کمتر شناختهشده در بلاغت فارسیاند که در منابع پیشین، اغلب بهصورت پراکنده یا متعارض مطرح شده و به سبب شباهت با صنایعی چون اقتباس، استشهاد و ارسالالمثل جایگاه مستقلی نیافتهاند. در چهارچوب این پژوهش، عقد شگردی ادبی است که شاعر بخشی از نثر را در ساختار شعر، بازآفرینی میکند و از طریق ...
بیشتر
صنایع «عقد» و «حل» از شگردهای کمتر شناختهشده در بلاغت فارسیاند که در منابع پیشین، اغلب بهصورت پراکنده یا متعارض مطرح شده و به سبب شباهت با صنایعی چون اقتباس، استشهاد و ارسالالمثل جایگاه مستقلی نیافتهاند. در چهارچوب این پژوهش، عقد شگردی ادبی است که شاعر بخشی از نثر را در ساختار شعر، بازآفرینی میکند و از طریق دگرگونی در زبان یا بافت متن، معنایی تازه میآفریند. حل نیز فرآیندی معکوس عقد دارد که در آن، شعر در قالب نثر بازگشایی میشود. پژوهش حاضر، چهار پرسش اصلی را دنبال میکند: تعریف دقیق عقد و حل چیست؟ آیا میتوان این دو صنعت را به عنوان صنایعی مستقل در نظام بلاغی فارسی شناخت؟ مرزهای آنها با آرایههای مشابه چگونه باید ترسیم گردد؟ معیار تمایز عقد از سرقت ادبی چیست؟ این جستار با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایۀ بررسی سی و پنج منبع بلاغی و فرهنگنامۀ ادبی انجام شده است. دادهها گردآوری، دستهبندی و با رویکرد تطبیقی-انتقادی تحلیل گردید تا قوتها و کاستیهای تعاریف پیشین روشن شود. یافتهها نشان میدهد که تمایز عقد از سرقت ادبی بیش از آنکه به ملاکهای سنتی محدود باشد، با کیفیت خلق معنای تازه در تعامل شاعر با متن پیشین تعیین میگردد. همچنین، نتایج نشان میدهد این دو صنعت، واجد استقلال مفهومی و کارکردیاند و بازتعریف جامع آنها میتواند افزون بر تکمیل دستگاه بلاغی فارسی، افقهای تازهای در تحلیلهای بینامتنی و زیباییشناختی متون بگشاید.
بلاغت فارسی
سیده مریم ضابطی استاد آستانه؛ یدالله شکری
چکیده
نحو بهعنوان گستردهترین حوزهی زبان، نقش بنیادینی در انتقال معنا و تأثیرگذاری بر مخاطب ایفا میکند. این علم علاوه بر بررسی ساختارهای دستوری و روابط میان واژگان، زمینهساز بروز خلاقیتهای زبانی و جلوههای هنری در متون ادبی است؛ متونی که در آنها، زبان و بلاغت بهگونهای درهمتنیدهاند. از همینرو میتوان نحو را آرایهای ...
بیشتر
نحو بهعنوان گستردهترین حوزهی زبان، نقش بنیادینی در انتقال معنا و تأثیرگذاری بر مخاطب ایفا میکند. این علم علاوه بر بررسی ساختارهای دستوری و روابط میان واژگان، زمینهساز بروز خلاقیتهای زبانی و جلوههای هنری در متون ادبی است؛ متونی که در آنها، زبان و بلاغت بهگونهای درهمتنیدهاند. از همینرو میتوان نحو را آرایهای پنهان دانست که بنیان بلاغت جمله را شکل میدهد. ساختار نحوی در متون ادبی نه تنها ابزار انتقال پیام، بلکه وسیلهای برای خلقِ معنایی ضمنی است. از منظر بلاغی نیز، ترکیب نحوی جملات بر تأثیر عاطفی و زیباییشناختی متن، اثرگذار است. تحلیلِ بلاغیِ نحو، در ادبیات، امکان شناختی عمیقتر از سبک نویسنده و کشف ارتباطهای پنهان میان فرم و معنا را فراهم میآورد. در متون عرفانی، که بیان تجربههای شهودی و مفاهیم انتزاعی اهمیت ویژهای دارد، نقش نحو در انتقال معانیِ متعالی، پررنگتر میشود. مرصادالعباد من المبدأ الی المعاد اثر نجمالدین رازی، از آثار برجسته عرفانی قرن هفتم هجری است که در آن، پیوندی عمیق میان نحو و بلاغت دیده میشود. در باب «بدایت خلقت قالب انسان»، نویسنده با بهرهگیری از شگردهایی چون تقدیم و تأخیر، حذف و ذکر فاعل، پرسش بلاغی، تعدد متمم و قید، تقابل و توازن نحوی، نکرهسازی و نشانه جمع، به بیان مفاهیم عرفانی در لایههای پنهان متن میپردازد. این مقاله با تحلیل نحوی گزیدههایی از این باب، کارکردهای بلاغی نحو را در خلق معانی ژرف، نشان میدهد.
بلاغت فارسی
سیدمحمد آرتا
چکیده
صنعت استخدام از آرایههای چندمعنایی علم بدیع است که با ایجاد پیوند میان یک لفظ و دو یا چند مرجع معنایی، ظرفیت قابلتوجهی برای گسترش دلالت و ایجاد لایههای معنایی در متن ادبی دارد. بهمنظور تبیین این موضوع، پژوهش حاضر بر آن است تا کارکرد معنایی و هنری آرایۀ ادبی استخدام را در غزلهای میرزا قهرمان ملایری بکاود. این پژوهش با روش توصیفیـتحلیلی ...
بیشتر
صنعت استخدام از آرایههای چندمعنایی علم بدیع است که با ایجاد پیوند میان یک لفظ و دو یا چند مرجع معنایی، ظرفیت قابلتوجهی برای گسترش دلالت و ایجاد لایههای معنایی در متن ادبی دارد. بهمنظور تبیین این موضوع، پژوهش حاضر بر آن است تا کارکرد معنایی و هنری آرایۀ ادبی استخدام را در غزلهای میرزا قهرمان ملایری بکاود. این پژوهش با روش توصیفیـتحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده و جامعۀ آماری آن تمامی ۲۸۰ غزل مندرج در کلیات قهرمان ملایری به تصحیح محمدحسین فروغی است. برایند مطالعۀ غزلهای او نشان میدهد که شاعر با بهرهگیری از آرایۀ استخدام بهعنوان نقطۀ تلاقی مضامین عاشقانه و سیاسی، فردیت عاشقانه و دغدغههای اجتماعی را به هم پیوند میزند. او در بسیاری از اشعار خود، این آرایه را در قالب جملات پرسشی به کار میگیرد و مخاطب را در معرض خوانشی تأویلی قرار میدهد؛ شیوهای که علاوهبر غنای هنری، به خلق نوعی ابهام معنایی و چندلایگی دلالتها میانجامد. ابهام هنری نهتنها مخاطب را از یک خوانش سطحی و سادهانگارانه دور میکند، بلکه زمینهای میسازد تا او آزادانه و بر اساس تجربهها و برداشتهای خود در تولید معنا مشارکت کند و به تفسیر جدیدی از معنای بیت دست یابد؛ ازاینرو میتوان گفت که استخدام در اشعار قهرمان ملایری بهعنوان یک شگرد بلاغی، به ابزاری برای ایجاد ارتباط فعال و تعامل معنایی میان شاعر و مخاطب تبدیل میشود.